Praworządność i Proces Legislacyjny - Przełomowy Wyrok SN z 2025 r.
Analiza przełomowego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r. (sygn. II KK 462/24), który uchylił wyrok skazujący ze względu na rażące naruszenie standardów procesu legislacyjnego. Kiedy sąd może odmówić zastosowania przepisu uchwalonego z naruszeniem Konstytucji?
📌 Kluczowe pytanie:
Czy sąd może odmówić zastosowania przepisu ustawy, jeżeli został on uchwalony z naruszeniem trybu stanowienia prawa określonego w Konstytucji?
Wprowadzenie
W dniu 17 czerwca 2025 roku Sąd Najwyższy wydał przełomowy wyrok w sprawie o sygn. II KK 462/24, który ma fundamentalne znaczenie dla ochrony praworządności w Polsce. Sąd uchylił wyrok skazujący, wskazując na rażące naruszenie standardów procesu legislacyjnego przy nowelizacji art. 190a § 1 Kodeksu karnego (przestępstwo stalkingu).
Orzeczenie to wzmacnia znaczenie rozproszonej kontroli konstytucyjności także w aspekcie proceduralnym. Oznacza to, że sądy mogą badać nie tylko zgodność treści przepisów z Konstytucją, ale również sposób, w jaki te przepisy zostały uchwalone.
Sprawa dotyczyła skazanego za stalking na podstawie art. 190a § 1 k.k., który został znowelizowany przez ustawę z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł kasację, zarzucając, że proces legislacyjny tej nowelizacji był wadliwy.
Czym jest rozproszona kontrola konstytucyjności?
Rozproszona kontrola konstytucyjności to mechanizm, który pozwala każdemu sądowi w Polsce na badanie zgodności stosowanych przepisów z Konstytucją. W przeciwieństwie do kontroli skoncentrowanej (wykonywanej przez Trybunał Konstytucyjny), kontrola rozproszona jest dostępna dla wszystkich sądów w ramach rozpoznawanych przez nie spraw.
"Sądy są zobowiązane do odmowy stosowania przepisu ustawy, jeżeli został on uchwalony z naruszeniem trybu stanowienia prawa."
— Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., II KK 462/24
Podstawy prawne kontroli rozproszonej:
📜 Art. 8 ust. 2 Konstytucji
Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej
📜 Art. 178 ust. 1 Konstytucji
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom
Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 czerwca 2025 r. (sygn. II KK 462/24) uwzględnił kasację Rzecznika Praw Obywatelskich i uchylił wyrok skazujący. Orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 7 i 112 Konstytucji RP.
SN uznał, że Sejm procedując nad ustawą zawierającą zaskarżony przepis, nie działał zgodnie z art. 7 oraz 112 Konstytucji RP. Izba nie działała na podstawie i w granicach prawa oraz dopuściła się rażącego naruszenia postanowień regulaminu Sejmu.
Kluczowe tezy wyroku:
- 1.Naruszenie procedury legislacyjnej wynikającej z Regulaminu Sejmu może powodować sprzeczność uchwalonej ustawy z Konstytucją
- 2.Sądy mogą odmówić zastosowania przepisu uchwalonego z naruszeniem trybu stanowienia prawa
- 3.Konstytucja nie jest bezbronna - sądy mogą kontrolować proces legislacyjny
Wyrok ten ma szczególne znaczenie w kontekście tzw. ustaw covidowych, które były uchwalane w trybie przyspieszonym, często z pominięciem standardowych procedur legislacyjnych. SN pokazał, że nawet w sytuacjach kryzysowych nie można łamać podstawowych zasad stanowienia prawa.
Kontekst sprawy - ustawa covidowa
Regulacja, której dotyczyła rozpatrywana sprawa, to art. 190a § 1 k.k. (przestępstwo stalkingu). Została ona uchwalona przez art. 13 pkt 2 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19.
Problem z procesem legislacyjnym:
- ✗Nowelizacja kodeksu karnego została "przemycona" w ustawie covidowej
- ✗Brak odpowiednich konsultacji społecznych i opinii ekspertów
- ✗Pominięcie standardowych procedur legislacyjnych (tryb przyspieszony)
- ✗Naruszenie art. 7 i 112 Konstytucji RP
Sąd Najwyższy podkreślił, że proces legislacyjny musi być zgodny z Konstytucją, nawet w sytuacjach kryzysowych. Nie można wykorzystywać stanu zagrożenia epidemicznego do uchwalania przepisów niezwiązanych z pandemią, z pominięciem standardowych procedur.
Praktyczne znaczenie dla oskarżonych
Dla osób oskarżonych w postępowaniu karnym wyrok SN ma fundamentalne znaczenie. Pokazuje, że można skutecznie podważać wyrok skazujący, jeśli został wydany na podstawie przepisu uchwalonego z naruszeniem Konstytucji.
Jak bronić swoich praw w podobnych sprawach?
Sprawdź proces legislacyjny
Zbadaj, w jaki sposób został uchwalony przepis, na podstawie którego zostałeś skazany
Skonsultuj się z adwokatem
Doświadczony adwokat pomoże ocenić, czy proces legislacyjny był wadliwy
Wnieś kasację
Kasacja to nadzwyczajny środek zaskarżenia, który może doprowadzić do uchylenia wyroku
Powołaj się na wyrok SN
Wyrok II KK 462/24 stanowi precedens, na który można się powołać w podobnych sprawach
Najczęstsze błędy w praktyce
W praktyce stosowania przepisów o kontroli konstytucyjności pojawiają się liczne błędy, które mogą prowadzić do oddalenia zarzutów. Oto najczęstsze z nich:
Brak konkretnych zarzutów
Zarzuty muszą wskazywać konkretne naruszenia procedury legislacyjnej, a nie ogólnikowe stwierdzenia
Spóźnione podniesienie zarzutu
Zarzut wadliwości procesu legislacyjnego należy podnieść na odpowiednim etapie postępowania
Brak dokumentacji procesu legislacyjnego
Należy zgromadzić dokumenty potwierdzające wadliwość procesu (stenogramy, protokoły, opinie)
Niepowołanie się na orzecznictwo
Warto powołać się na wyrok II KK 462/24 i inne orzeczenia dotyczące kontroli procesu legislacyjnego
Jak skutecznie bronić swoich praw?
Jeśli uważasz, że zostałeś skazany na podstawie przepisu uchwalonego z naruszeniem Konstytucji, powinieneś skonsultować się z doświadczonym adwokatem specjalizującym się w prawie karnym. Procedura podważenia wyroku wymaga znajomości zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.
💡 Praktyczne wskazówki:
- ✓Zbierz dokumentację procesu legislacyjnego (stenogramy, protokoły, opinie ekspertów)
- ✓Skonsultuj się z adwokatem przed wniesieniem kasacji
- ✓Przygotuj szczegółowe uzasadnienie zarzutów z powołaniem się na konkretne naruszenia
- ✓Powołaj się na wyrok SN II KK 462/24 jako precedens
- ✓Zachowaj kopie wszystkich dokumentów i korespondencji
Podsumowanie
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r. (sygn. II KK 462/24) to przełomowe orzeczenie, które wzmacnia ochronę praworządności w Polsce. Pokazuje, że sądy mogą skutecznie kontrolować proces legislacyjny i odmówić zastosowania przepisów uchwalonych z naruszeniem Konstytucji.
Dla osób oskarżonych w postępowaniu karnym oznacza to możliwość skutecznego podważenia wyroku skazującego, jeśli został wydany na podstawie wadliwie uchwalonego przepisu. Warto jednak pamiętać, że wymaga to profesjonalnej pomocy prawnej i dokładnej analizy procesu legislacyjnego.
Kluczowe jest skorzystanie z pomocy doświadczonego adwokata, który pomoże ocenić, czy w danej sprawie istnieją podstawy do podniesienia zarzutu wadliwości procesu legislacyjnego i przygotuje odpowiednią argumentację prawną.
Często zadawane pytania (FAQ)
Czy każdy sąd może odmówić zastosowania przepisu uchwalonego z naruszeniem Konstytucji?
Tak. Każdy sąd w Polsce ma prawo do rozproszonej kontroli konstytucyjności, co oznacza, że może badać zgodność stosowanych przepisów z Konstytucją i odmówić ich zastosowania, jeśli zostały uchwalone z naruszeniem trybu stanowienia prawa.
Czy wyrok SN II KK 462/24 dotyczy tylko art. 190a k.k. (stalking)?
Nie. Wyrok ten ma szersze znaczenie i może być stosowany w odniesieniu do wszystkich przepisów uchwalonych w ramach ustaw covidowych z naruszeniem standardów procesu legislacyjnego. Stanowi precedens dla podobnych spraw.
Jak długo można podważać wyrok na podstawie wadliwości procesu legislacyjnego?
Zarzut wadliwości procesu legislacyjnego można podnieść w kasacji, która jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Kasację można wnieść w terminie roku od uprawomocnienia się wyroku, a w niektórych przypadkach nawet później.
Czy potrzebuję adwokata, aby podważyć wyrok na tej podstawie?
Tak, zdecydowanie. Procedura kasacji wymaga specjalistycznej wiedzy prawnej. Adwokat pomoże zbadać proces legislacyjny, przygotować odpowiednią argumentację i skutecznie reprezentować Twoje interesy przed Sądem Najwyższym.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Jeśli uważasz, że zostałeś skazany na podstawie przepisu uchwalonego z naruszeniem Konstytucji, skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci ocenić sytuację i przygotować kasację.
Źródła i bibliografia
[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., sygn. II KK 462/24 -Sąd Najwyższy
[2] Uzasadnienie wyroku SN II KK 462/24 -Rzecznik Praw Obywatelskich
[3] "Prawa człowieka i praworządność w orzecznictwie sądów w 2025 roku" -Prawo.pl
[4] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483)
[5] Komentarz do Kodeksu karnego, red. R.A. Stefański, Legalis 2024