Wyłączenie Sędziego w Postępowaniu Karnym - Postanowienie SN z 2025 r.
Analiza postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2025 r. (sygn. III KK 550/24) dotyczącego wyłączenia sędziego od rozpoznania kasacji. Kiedy można skutecznie wnioskować o wyłączenie sędziego? Jakie są przesłanki i procedura?
📌 Kluczowe pytanie:
Czy sędzia może być wyłączony od rozpoznania sprawy, jeśli istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności?
Wprowadzenie
W dniu 7 maja 2025 roku Sąd Najwyższy wydał postanowienie w sprawie o sygn. III KK 550/24, w którym wyłączył sędziego Sądu Najwyższego Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu kasacji. Orzeczenie to ma fundamentalne znaczenie dla praktyki stosowania przepisów o wyłączeniu sędziego i pokazuje, jak ważna jest bezstronność sądu w postępowaniu karnym.
Instytucja wyłączenia sędziego, przewidziana w art. 41 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stanowi istotną gwarancję prawa do bezstronnego sądu. Jej celem jest zapewnienie, że sprawa będzie rozpoznana przez sędziego, którego bezstronność nie budzi żadnych wątpliwości.
W analizowanej sprawie obrońca skazanego A. K., adwokat M. H., wniósł o wyłączenie sędziego od rozpoznania kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy uwzględnił ten wniosek, co pokazuje, że instytucja wyłączenia sędziego jest realnie stosowana w praktyce.
Czym jest wyłączenie sędziego?
Wyłączenie sędziego to procedura mająca na celu zapewnienie bezstronności sądu. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
"Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie."
— Art. 41 § 1 Kodeksu postępowania karnego
Podstawy prawne wyłączenia sędziego:
📜 Art. 40 k.p.k.
Wyłączenie z mocy ustawy (sędzia jest stroną, pokrzywdzonym, świadkiem, biegłym, obrońcą, pełnomocnikiem)
📜 Art. 41 k.p.k.
Wyłączenie na wniosek (istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności)
Stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 2025 r. (sygn. III KK 550/24) uwzględnił wniosek obrońcy i wyłączył sędziego Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy. Orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.
Sprawa dotyczyła kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2022 r. (sygn. akt III Ka 1/21), który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Łańcucie z dnia 27 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II K 3/17).
Sentencja postanowienia:
"Wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt III KK 550/24."
Co istotne, w tej samej sprawie złożono również inne wnioski o wyłączenie sędziów. W dniu 31 lipca 2025 r. obrońca skazanego wniósł o wyłączenie sędziego Antoniego Bojańczyka (postanowienie III KK 550-24-6). Pokazuje to, że instytucja wyłączenia sędziego może być stosowana wielokrotnie w tej samej sprawie, jeśli pojawiają się nowe okoliczności.
Praktyczne znaczenie dla oskarżonych
Dla osób oskarżonych w postępowaniu karnym prawo do wniesienia o wyłączenie sędziego ma fundamentalne znaczenie. Pozwala ono zapewnić, że sprawa będzie rozpoznana przez bezstronny sąd, co jest jedną z podstawowych gwarancji procesowych.
Procedura złożenia wniosku o wyłączenie sędziego:
Złożenie wniosku
Strona lub jej obrońca składa pisemny wniosek o wyłączenie sędziego, wskazując konkretne okoliczności
Ustosunkowanie się sędziego
Sędzia, którego wniosek dotyczy, ustosunkowuje się do zarzutów (art. 42 § 2 k.p.k.)
Rozpoznanie wniosku
Wniosek rozpoznaje inny sędzia lub skład sądu (art. 42 § 1 k.p.k.)
Wydanie postanowienia
Sąd wydaje postanowienie o uwzględnieniu lub oddaleniu wniosku
Najczęstsze błędy w praktyce
W praktyce stosowania przepisów o wyłączeniu sędziego pojawiają się liczne błędy, które mogą prowadzić do oddalenia wniosku. Oto najczęstsze z nich:
Brak konkretnych okoliczności
Wniosek musi wskazywać konkretne okoliczności, a nie ogólnikowe stwierdzenia o braku bezstronności
Spóźnione złożenie wniosku
Wniosek należy złożyć niezwłocznie po powzięciu wiadomości o okoliczności uzasadniającej wyłączenie
Powoływanie się na orzeczenia sędziego
Samo niekorzystne orzeczenie sędziego nie jest podstawą do jego wyłączenia
Nadużywanie prawa do wniosku
Wielokrotne składanie wniosków bez uzasadnienia może być uznane za nadużycie prawa procesowego
Jak bronić swoich praw?
Jeśli uważasz, że sędzia rozpoznający Twoją sprawę nie jest bezstronny, powinieneś skonsultować się z doświadczonym adwokatem specjalizującym się w prawie karnym. Procedura wyłączenia sędziego wymaga znajomości zarówno prawa materialnego, jak i procesowego.
💡 Praktyczne wskazówki:
- ✓Zbierz wszystkie dowody na okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego
- ✓Skonsultuj się z adwokatem przed złożeniem wniosku
- ✓Przygotuj szczegółowe uzasadnienie wniosku z powołaniem się na konkretne okoliczności
- ✓Złóż wniosek niezwłocznie po powzięciu wiadomości o okolicznościach
- ✓Zachowaj kopie wszystkich dokumentów i korespondencji
Podsumowanie
Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2025 r. (sygn. III KK 550/24) potwierdza, że instytucja wyłączenia sędziego jest realnie stosowana w praktyce i stanowi ważną gwarancję prawa do bezstronnego sądu.
Dla osób oskarżonych w postępowaniu karnym oznacza to możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw procesowych. Warto jednak pamiętać, że wniosek o wyłączenie sędziego musi być uzasadniony konkretnymi okolicznościami i złożony w odpowiednim czasie.
Kluczowe jest skorzystanie z pomocy doświadczonego adwokata, który pomoże ocenić, czy w danej sprawie istnieją podstawy do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego i przygotuje odpowiednią argumentację prawną.
Często zadawane pytania (FAQ)
Kiedy można złożyć wniosek o wyłączenie sędziego?
Wniosek można złożyć, gdy istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (art. 41 § 1 k.p.k.). Musi być złożony niezwłocznie po powzięciu wiadomości o takiej okoliczności.
Czy niekorzystne orzeczenie sędziego jest podstawą do jego wyłączenia?
Nie. Samo niekorzystne orzeczenie sędziego nie stanowi podstawy do jego wyłączenia. Muszą istnieć konkretne okoliczności wskazujące na brak bezstronności, niezależne od treści wydanych orzeczeń.
Kto rozpoznaje wniosek o wyłączenie sędziego?
Wniosek rozpoznaje inny sędzia lub skład sądu (art. 42 § 1 k.p.k.). Sędzia, którego wniosek dotyczy, nie uczestniczy w rozpoznaniu wniosku, ale może się do niego ustosunkować.
Ile razy można składać wniosek o wyłączenie sędziego w tej samej sprawie?
Można składać wnioski wielokrotnie, jeśli pojawiają się nowe okoliczności uzasadniające wyłączenie. Jednak nadużywanie tego prawa może być uznane za nadużycie prawa procesowego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Jeśli uważasz, że sędzia rozpoznający Twoją sprawę nie jest bezstronny, skontaktuj się z nami. Pomożemy Ci ocenić sytuację i przygotować wniosek o wyłączenie sędziego.
Źródła i bibliografia
[1] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2025 r., sygn. III KK 550/24 -Inforlex
[2] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2025 nr 15 poz. 46)
[3] Komentarz do Kodeksu postępowania karnego, red. R.A. Stefański, Legalis 2024
[4] Komentarz do Kodeksu postępowania karnego, red. D. Świecki, Wolters Kluwer 2024