Nowe przepisy dla kierowców od 29 stycznia 2026 r. - przepadek auta, nawiązka do 500 000 zł, nielegalne wyścigi i rażąca prędkość

Skąd zmiany

Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r. poz. 1872) weszła w życie 29 stycznia 2026 r. Objęła art. 42, 43a, 44b, 69, 115, 177, 178 i 178a k.k. oraz dodała dwa nowe typy przestępstw: art. 178c i 178d. Z jednej strony złagodziła krytykowany automatyzm przepadku pojazdu, z drugiej zaostrzyła odpowiedzialność za brawurę na drodze. Poniżej omawiam stan prawny obowiązujący we wrześniu 2026 r.

Przepadek pojazdu po nowemu

Do 28 stycznia 2026 r. przepadek samochodu był obligatoryjny przy stężeniu co najmniej 1,5 promila oraz przy recydywie z art. 178a § 4 k.k., bez możliwości odstąpienia, a gdy auto nie należało do sprawcy, sąd orzekał przepadek jego równowartości. Ustawa z 4 grudnia 2025 r. złagodziła tę konstrukcję.

Art. 44b § 1 k.k. stanowi dziś, że w razie skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 lub 4, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 244 (gdy czyn polegał na złamaniu zakazu prowadzenia pojazdów), a także wobec sprawcy z art. 178 § 1 lub 1a, sąd może orzec przepadek pojazdu. Przepadek jest więc fakultatywny.

Art. 44b § 1a k.k. wprowadza przepadek obligatoryjny, gdy zawartość alkoholu w organizmie sprawcy wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia. Nawet wtedy sąd może odstąpić od przepadku, jeżeli zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Paragrafy 2-4, regulujące przepadek równowartości pojazdu, zostały uchylone. W ich miejsce art. 44b § 5 k.k. stanowi, że przepadku nie orzeka się, gdy pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy albo gdy orzeczenie przepadku nie jest możliwe lub celowe, w szczególności z uwagi na zbycie, utratę, zniszczenie lub znaczne uszkodzenie pojazdu. W pierwszym wypadku sąd orzeka, a w drugim może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa od 5 000 do 500 000 zł (art. 44b § 6 k.k.).

Dla obrony oznacza to trzy nowe pola: wykazanie, że stężenie nie osiągnęło progu 1,5 promila, wykazanie wyjątkowego wypadku przy stężeniu wyższym, oraz argumentacja co do wysokości nawiązki, która ma bardzo szerokie widełki.

Zakazy prowadzenia pojazdów i świadczenia pieniężne

Art. 42 § 1a k.k. nakazuje orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie skazania za przestępstwo z art. 177 § 2a, art. 178b, art. 178c § 1 pkt 2, art. 178d lub art. 180a. Zakaz dożywotni z art. 42 § 3 k.k. obejmuje między innymi skazanie z art. 178a § 4 oraz z art. 244 za złamanie zakazu, ale przepis pozwala od niego odstąpić w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami. To ustawowe wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 22/21), który zakwestionował automatyzm dożywotniego zakazu przy recydywie.

Świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej wynosi co najmniej 5 000 zł przy skazaniu z art. 178a § 1, art. 178b, art. 178c § 1 i art. 178d (art. 43a § 2 k.k.) oraz co najmniej 10 000 zł przy skazaniu z art. 178a § 4 i z art. 244 za złamanie zakazu prowadzenia pojazdów (art. 43a § 3 k.k.). Górna granica to 60 000 zł.

Nowe przestępstwa: nielegalny wyścig i rażąca prędkość

Art. 178c § 1 k.k. penalizuje organizowanie lub prowadzenie nielegalnego wyścigu pojazdów mechanicznych oraz udział w nim jako kierujący. Zagrożenie: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Karalne jest także przygotowanie (§ 2, do 3 lat). Definicję zawiera art. 115 § 26 k.k.: rywalizacja co najmniej dwóch pojazdów w ruchu lądowym z naruszeniem zasad bezpieczeństwa, w szczególności na czas, a także celowe wprowadzenie pojazdu w poślizg lub oderwanie koła od nawierzchni podczas spotkania na otwartej lub ogólnodostępnej przestrzeni, bez wymaganego zezwolenia. Drift na parkingu przy galerii handlowej mieści się w tej definicji.

Art. 178d k.k. obejmuje prowadzenie pojazdu z rażącym przekroczeniem prędkości i rażącym naruszeniem innych zasad bezpieczeństwa, przez co sprawca naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo skutku z art. 156 § 1 lub 157 § 1 k.k. Zagrożenie: od 3 miesięcy do 5 lat. Przepis wymaga skutku w postaci konkretnego narażenia, więc obrona koncentruje się na wykazaniu, że nikt nie znalazł się w bezpośrednim niebezpieczeństwie.

Wypadek: nowy typ kwalifikowany i surowsze widełki

Art. 177 § 2a k.k. przewiduje karę od roku do 10 lat, jeżeli sprawca spowodował wypadek ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszczerbkiem, uczestnicząc w nielegalnym wyścigu, w warunkach art. 178d albo w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów. Art. 178 § 1 i 1a k.k. w nowym brzmieniu obejmują także sprawców z art. 178c § 1 pkt 2 i art. 178d, a przy skutku śmiertelnym pozwalają wymierzyć karę do 20 lat pozbawienia wolności w przypadku wypadku.

Zawieszenie kary ograniczone

Art. 69 § 4 k.k. w nowym brzmieniu dopuszcza warunkowe zawieszenie jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach wobec sprawcy występku chuligańskiego, sprawcy z art. 178a § 4 oraz sprawcy wypadku lub katastrofy, który miał co najmniej 1,5 promila albo działał w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów.

Co się nie zmieniło

Progi nietrzeźwości (0,5 promila) i stanu po użyciu (0,2 promila), zagrożenie z art. 178a § 1 (do 3 lat) i § 4 (od 3 miesięcy do 5 lat), obligatoryjny zakaz od 3 lat z art. 42 § 2 przy nietrzeźwości, możliwość warunkowego umorzenia przy pierwszym czynie o niewielkim stężeniu oraz art. 37a k.k. pozwalający orzec grzywnę lub ograniczenie wolności zamiast pozbawienia wolności do roku. W sprawach o czyny popełnione przed 29 stycznia 2026 r. stosuje się ustawę względniejszą dla sprawcy (art. 4 § 1 k.k.), co przy przepadku pojazdu ma duże znaczenie.

Podstawy prawne

• Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r., Dz.U. z 2025 r. poz. 1872
• Art. 4 § 1, art. 37a, art. 42 § 1a-4, art. 43a § 2-3, art. 44b, art. 69 § 4, art. 115 § 26, art. 177 § 2a, art. 178 § 1 i 1a, art. 178a, art. 178c, art. 178d k.k.
• Wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., SK 22/21

Najczęstsze pytania

Czy po 29 stycznia 2026 r. sąd zawsze orzeka przepadek samochodu pijanego kierowcy?

Nie. Przy skazaniu z art. 178a § 1 lub 4 k.k. przepadek jest fakultatywny (art. 44b § 1 k.k.). Obligatoryjny staje się dopiero, gdy zawartość alkoholu wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu, i nawet wtedy sąd może odstąpić w wyjątkowym wypadku uzasadnionym szczególnymi okolicznościami (art. 44b § 1a k.k.).

Jechałem samochodem żony albo w leasingu. Czy zapłacę równowartość auta?

Przepadku równowartości już nie ma, art. 44b § 2-4 k.k. uchylono. Jeżeli pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa od 5 000 do 500 000 zł (art. 44b § 5 pkt 1 i § 6 k.k.). Wysokość nawiązki jest polem do argumentacji obrony.

Czym jest nowe przestępstwo z art. 178d k.k.?

Prowadzeniem pojazdu z rażącym przekroczeniem prędkości i rażącym naruszeniem innych zasad bezpieczeństwa, przez co kierowca naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu. Zagrożenie: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, obligatoryjny zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych (art. 42 § 1a k.k.).

Co grozi za udział w nielegalnym wyścigu?

Organizowanie, prowadzenie lub udział jako kierujący w nielegalnym wyścigu to występek z art. 178c § 1 k.k. zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat. Karalne jest nawet przygotowanie (do 3 lat). Definicję wyścigu, obejmującą także celowe wprowadzenie auta w poślizg na zlocie, zawiera art. 115 § 26 k.k.

Czy nadal można dostać wyrok w zawieszeniu za jazdę po alkoholu?

Przy pierwszym skazaniu z art. 178a § 1 k.k. tak, na zasadach ogólnych. Przy recydywie z art. 178a § 4 k.k. oraz przy wypadkach spowodowanych po 1,5 promila zawieszenie jest możliwe jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach (art. 69 § 4 k.k.).