Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Kluczowe pytanie:
Kiedy Sąd Najwyższy uchyla wyrok sądu odwoławczego i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania? Jakie błędy procesowe prowadzą do kasacji wyroku?
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. III KK 415/24 stanowi ważny przykład sytuacji, w której najwyższa instancja sądowa uchyla wyrok sądu odwoławczego i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła wypadku drogowego ze skutkiem w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, w której Sąd Okręgowy w Szczecinie znacząco zaostrzyć wyrok sądu pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Grubba (przewodniczący), SSN Kazimierz Klugiewicz i SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca) uznał, że doszło do rażącego naruszenia standardów procesowych, co mogło wpłynąć na prawidłowość przyznania odpowiedzialności karnej. Orzeczenie to pokazuje, jak istotne są procedury dowodowe i jak ich naruszenie może prowadzić do uchylenia wyroku.
Stan faktyczny sprawy
S. B. został oskarżony o to, że w dniu 30 grudnia 2021 r. w Szczecinie, kierując pojazdem marki Mercedes, podczas wykonywania manewru cofania nie zachował szczególnej ostrożności i niewłaściwie obserwował sytuację na drodze. W wyniku tego uderzył kierowanym pojazdem pieszą G. G., która przechodziła przez jezdnię w miejscu zabronionym.
Pokrzywdzona doznała bardzo poważnych obrażeń:
- Rozkawałkowanie śledziony z masywnym krwawieniem do jamy brzusznej
- Rana szarpana uda prawego
- Rana łuku brwiowego lewego
- Liczne otarcia skóry twarzy
Obrażenia te spowodowały ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci choroby realnie zagrażającej życiu. Dodatkowo oskarżony zbiegł z miejsca zdarzenia, co zostało zakwalifikowane jako art. 178 § 1 k.k. (nieniesienie pomocy ofierze wypadku).
Orzeczenia sądów niższych instancji
Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód (27 lipca 2023 r.)
Sąd pierwszej instancji uznał oskarżonego za winnego nieumyślnego spowodowania wypadku (art. 177 § 2 k.k.) i wymierzył mu:
- 1 rok pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na 2 lata
- Zakaz prowadzenia pojazdów na 3 lata
- Nawiązka 30 000 zł na rzecz pokrzywdzonej
Sąd Okręgowy w Szczecinie (7 lutego 2024 r., sygn. IV Ka 1888/23)
Sąd odwoławczy drastycznie zaostrzyć wyrok:
- Uzupełnił opis czynu o ucieczkę z miejsca zdarzenia (art. 178 § 1 k.k.)
- Podwyższył karę do 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (bez warunkowego zawieszenia!)
- Orzekł dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów
To oznaczało wzrost kary o 250% i dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów zamiast 3-letniego!
Kasacja do Sądu Najwyższego
Obrońcy oskarżonego wnieśli kasację do Sądu Najwyższego, zarzucając wyrokowi sądu odwoławczego:
- Rażące naruszenie standardów procesowych w zakresie postępowania dowodowego
- Niedostatek pełnej rekonstrukcji zdarzenia - sąd nie wyjaśnił wszystkich okoliczności wypadku
- Błędy w ocenie dowodów - sąd nie uwzględnił wszystkich okoliczności łagodzących
- Rażąca niewspółmierność kary - podwyższenie kary o 250% bez wystarczającego uzasadnienia
"Zdaniem Sądu Najwyższego doszło do rażącego naruszenia standardów procesowych, co mogło wpływać na prawidłowość przyznania odpowiedzialności za czyn z art. 177 § 2 k.k."
Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy uwzględnił kasację!
Wyrok z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. III KK 415/24:
"Uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym."
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Okręgowy w Szczecinie popełnił poważne błędy procesowe, które uniemożliwiają utrzymanie wyroku w mocy. Sprawa musi zostać rozpoznana ponownie przez ten sam sąd odwoławczy, ale w innym składzie.
Przesłanki uchylenia wyroku przez Sąd Najwyższy
Zgodnie z art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeżeli:
1. Rażące naruszenie prawa procesowego
Sąd naruszył przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć wpływ na treść orzeczenia. Przykłady: pominięcie istotnych dowodów, błędy w ocenie dowodów, naruszenie prawa do obrony.
2. Niedostatek postępowania dowodowego
Sąd nie przeprowadził wszystkich niezbędnych dowodów lub nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy. W tej sprawie SN wskazał na brak pełnej rekonstrukcji zdarzenia.
3. Błędy w ustaleniach faktycznych
Ustalenia faktyczne sądu są sprzeczne z treścią zebranego materiału dowodowego lub wynikają z jego dowolnej, a nie swobodnej oceny.
4. Rażąca niewspółmierność kary
Wymierzona kara jest rażąco niewspółmierna do stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu. W tej sprawie kara wzrosła o 250% bez wystarczającego uzasadnienia.
Praktyczne wskazówki dla obrońców
1. Dokładnie analizuj uzasadnienie wyroku
Sprawdź, czy sąd odwoławczy wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy i czy jego ustalenia faktyczne są zgodne z materiałem dowodowym. Każda luka w uzasadnieniu to potencjalny zarzut kasacyjny.
2. Wskazuj na błędy w postępowaniu dowodowym
Jeżeli sąd pominął istotne dowody lub nie przeprowadził niezbędnych dowodów (np. opinii biegłego, przesłuchania świadka), to podstawa do uchylenia wyroku.
3. Zarzucaj rażącą niewspółmierność kary
Jeżeli sąd odwoławczy drastycznie podwyższył karę (jak w tej sprawie o 250%), musisz wykazać, że kara jest rażąco niewspółmierna do stopnia winy i społecznej szkodliwości czynu.
4. Nie bój się kasacji do Sądu Najwyższego
Kasacja to skuteczny środek zaskarżenia, jeżeli wyrok sądu odwoławczego jest obarczony poważnymi błędami. Jak pokazuje ta sprawa, SN nie waha się uchylać wyroków, które naruszają standardy procesowe.
Najczęstsze błędy prowadzące do uchylenia wyroku
Błędy, których należy unikać (i na które należy zwracać uwagę w kasacji):
- ❌Pominięcie istotnych dowodów - sąd nie uwzględnił wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie
- ❌Brak pełnej rekonstrukcji zdarzenia - sąd nie wyjaśnił wszystkich okoliczności przestępstwa
- ❌Dowolna ocena dowodów - ustalenia faktyczne sprzeczne z materiałem dowodowym
- ❌Brak uzasadnienia podwyższenia kary - sąd nie wyjaśnił, dlaczego drastycznie podwyższył karę
- ❌Naruszenie prawa do obrony - sąd nie umożliwił obronie przedstawienia wszystkich argumentów
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy uchylenie wyroku przez SN oznacza uniewinnienie?
Nie. Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oznacza, że sąd odwoławczy musi ponownie rozpoznać sprawę, ale w innym składzie. Oskarżony nie jest automatycznie uniewinniony - sąd może ponownie go skazać, ale musi uniknąć błędów, które doprowadziły do uchylenia wyroku.
2. Czy sąd odwoławczy może ponownie podwyższyć karę?
Tak, ale... Sąd odwoławczy może ponownie podwyższyć karę, ale musi to odpowiednio uzasadnić i uniknąć błędów procesowych. Jeżeli SN uchylił wyrok z powodu rażącej niewspółmierności kary, sąd odwoławczy powinien wymierzyć karę bardziej proporcjonalną.
3. Ile trwa postępowanie po uchyleniu wyroku przez SN?
Postępowanie po uchyleniu wyroku przez SN może trwać od kilku miesięcy do roku, w zależności od obciążenia sądu odwoławczego i złożoności sprawy. Sąd musi ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe i wydać nowy wyrok.
4. Czy mogę wnieść kasację od każdego wyroku sądu odwoławczego?
Nie. Kasację można wnieść tylko w sprawach, w których sąd odwoławczy orzekał w drugiej instancji (czyli rozpoznawał apelację od wyroku sądu pierwszej instancji). Kasacja nie przysługuje od wyroków sądu pierwszej instancji ani od postanowień sądu odwoławczego (z wyjątkami).
Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej?
Jeżeli Twój wyrok został zaostrzony przez sąd odwoławczy lub uważasz, że sąd popełnił błędy procesowe, skontaktuj się ze mną. Specjalizuję się w kasacjach do Sądu Najwyższego i skutecznie bronię praw moich klientów.
28 lat doświadczenia w prawie karnym. Działam natychmiast. Dostępny 24/7.
Źródła i bibliografia
- •Wyrok SN z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. III KK 415/24 -Inforlex
- •Kodeks postępowania karnego - art. 439 § 1 (podstawy uchylenia wyroku przez SN)
- •Komentarz do KPK, red. R.A. Stefański, Legalis 2024
- •Komentarz do KPK, red. D. Świecki, LEX 2024